Overhalen in De Baarsjes

Om het polderpeil met het Amsterdams Peil voor het transport van goederen te overbruggen maakte men gebruik van een overhaal, de zogenaamde 'overtoom'.
Het werd ook wel ophaler genoemd.


(1) De overhaal bij de Overtoomse Sluis

Het transport van de gekweekte produkten ging in hoofdzaak over het water. De pramen, platbodems, werden via een glijbaan omhoog getrokken met kettingen die aan een groot wiel waren bevestigd. Dit gebeurde met handkracht, populair gezegd ellebogenstroom. Het verschil was ong. 1,80 mtr. De produkten die in de Groenboeren en Baarsjespolder gekweekt werden gingen via een wirwar van slootjes en kanaaltjes naar de overhalen. Deze twee bevonden zich aan de westelijke kant van de Kostverlorenvaart. Eén bij de Overtoomse Sluis, iets ten noorden van de (tegenwoordige) Andreas Schelfhoutstraat, die in verbinding stond met de Slotervaart (foto's 1 en 2). De andere overhaal was bij het Slatuinenpad nabij de Clerqstraat, daar waar nu de Wiegbrug staat (foto's 2 en 3). Deze was voor tuinders van het noordelijke gedeelte. Via de Kostverlorenkade en de Overtoom kwamen de produkten aan in de Marnixstraat waar de groentemarkt was.


(2) De overhaal bij de Overtoomse Sluis


(3) De overhaal aan de Baarsjesweg (Slatuinenpad) links, de Tolbrug (nu Wiegbrug) rechts


(4a) De overhaal bij de Baarsjesweg, 1904


(4b) De overhaal bij de Baarsjesweg, ongeveer ter hoogte van nr. 134

Na de demping van de Overtoom in 1904 was de toegang tot Amsterdam een stuk slechter. Het Van Lennepkanaal was de enige directe verbinding met de groentemarkt aan de Marnixstraat. Er was dringend behoefte aan een centraal gelegen overhaal. In 1916 werd de mechanische overhaal aan de Postjeswetering in gebruik gesteld (foto 5 t/m 10). De overhaal aan de Postjeswetering verdween in 1953 bij de wijziging van polderpeil naar Normaal Amsterdams Peil. Het vervoer over het water werd minder en stopte in 1961.


(5) De gevulde pramen voor de ambachtsschool.


(6) De electrische overhaal 1916. Het trappetje rechts komt uit op de kade van de Edelsmedenschool.


(7) Nogmaals vanuit de andere hoek.


(8) En nogmaals met gevulde pramen.


(9) Links de Edelsmedenschool, daarnaast de overhaal en rechts de elektrische los- en kolentransportinrichting van de
Algemene Brandstoffenhandel Amsterdam (A.B.A.) op de plaats waar nu het stadsdeelkantoor staat.


(10) Van de andere kant af gezien. Rechtsachter de Edelsmedenschool, rechts ervoor de overhaal,
helemaal links de elektrische los- en kolentransportinrichting en vooraan het Gemaal Kostverloren.


(Foto's 1, 5 en tekst: 'Heerlijkheid De Baarsjes' door Simon van Blokland, 1998
Foto2 ingezonden door Wim Mol
Foto 4b ingezonden door Ide Erich
Foto 6: 'Bos en Lommer & De Baarsjes' door Ton Heijdra, 2004
Foto's 7 en 9 beschikbaar gesteld door Dhr. J. van Rietbergen)


        

Historisch Archief De Baarsjes